Đồ chơi — February 16, 2013 at 9:09 pm

Giật mình với báu vật dân gian

by

Giới sưu tầm cổ vật và những ai quan tâm cổ ngoạn, đều từng nghe qua bộ sưu tập Dương – Hà. Nhưng phải đến khi Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại TP.HCM công bố những thông tin mới, cụ thể hơn, người ta mới giật mình vì giá trị rất lớn của nó.

Diện kiến chỉ một phần nhỏ bộ sưu tập, hiện đang được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam tại TP.HCM (2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, quận 1), kéo dài sau Tết Quý Tỵ, cũng đủ cho một hình dung về tầm mức của bộ sưu tập và một mường tượng rằng báu vật trong dân gian chưa được biết hết còn lớn đến mức nào.

Những thông tin ngắn gọn “giản dị” về bộ sưu tập Dương – Hà: số lượng: 3.360 hiện vật, niên đại: khoảng 2.500 năm trước đến đầu thế kỷ XX, nguồn gốc: từ Á sang Âu, giá trị: vô giá. TS Phạm Hữu Công, Phó giám đốc Bảo tàng Lịch sử chỉ vào cuốn danh mục dày gần gang tay liệt kê hiện vật trong bộ sưu tập: “Nếu giới thiệu đầy đủ về bộ sưu tập, phải mất cả tuần hoặc hơn nữa. Hội đồng thẩm định chưa có thời gian để thẩm định vì quá nhiều”.

Mô hình nhà bằng đất nung, cổ vật Việt Nam thế kỷ I - IV, một trong những hiện vật được giới thiệu trong cuốn Vietnamese Ceramics - A Separate Tradition.

Mô hình nhà bằng đất nung, cổ vật Việt Nam thế kỷ I – IV, một trong những hiện vật được giới thiệu trong cuốn Vietnamese Ceramics – A Separate Tradition.

Ngay cả khi “sờ” đến, cũng có một số món mà các nhà khoa học thừa nhận là “hóc búa”, chưa nhận diện được lai lịch, như một hiện vật lạ mới chỉ được biết là của quân đội Nhật Bản thời kỳ đánh nhau ở Đông Dương… Bộ sưu tập có nhiều tiêu bản lạ lùng, quý hiếm, gồm nhiều chất liệu, xuất xứ, thể hiện đa dạng phong phú các đề tài sinh hoạt, tín ngưỡng, trang trí, phục vụ các thú thưởng ngoạn… Trong số này có bộ câu đối cảnh vật, hình người hóa chữ, là bộ thứ hai được biết đến ở Việt Nam; bộ sưu tập ngọc – ngà; gốm Nam Bộ; gốm Nhật; khoảng 400 món đồ sứ đề tài long ẩn…

Nhiều cổ vật trong bộ sưu tập như “vật thể lạ” đang thách đố các nhà khoa học về nguồn gốc, lai lịch

Giá trị của bộ sưu tập đã gây chú ý cho các nhà nghiên cứu nước ngoài. Trong quá trình thực hiện cuốn sách Vietnamese Ceramics – A Separate Tadition (Gốm Việt Nam – một truyền thống biệt lập), hai nhà nghiên cứu cổ vật người Anh John Stevenson và John Guy là hai trong số những người đầu tiên được tiếp cận bộ sưu tập vào những năm 1996 – 1997. Gia sản này khi đó được người con gái Dương Quỳnh Hoa (nguyên Bộ trưởng Bộ Y tế Chính phủ Cách mạng lâm thời miền Nam Việt Nam) cùng chồng là ông Huỳnh Văn Nghị quản lý. Một số món cổ vật gốm ấn tượng trích từ bộ sưu tập đã được giới thiệu trân trọng trong cuốn sách.

Tư nhân về với nhân dân

Bộ sưu tập mang họ của đôi vợ chồng trí thức Nam Bộ, Dương Minh Thới (1899 – 1976) và Hà Thị Ngọc (1902 – 1979) này, cùng với bộ sưu tập của học giả Vương Hồng Sển, được các nhà nghiên cứu đánh giá là đã góp phần truyền bá tình yêu cổ vật, cổ vũ phong trào tìm hiểu và sưu tầm đồ cổ ở miền Nam những năm 60 – 70 thế kỷ trước, đồng thời chống lại việc chảy máu cổ vật ra nước ngoài. 849 món đồ cổ của cụ Vương đã được hiến tặng cho Nhà nước, Bảo tàng Lịch sử tiếp nhận năm 1997, và nay bộ sưu tập Dương – Hà cũng được đơn vị này bảo quản.

Trong vòng 15 năm, có hai bộ sưu tập “khủng”, tài sản văn hóa lớn, giá trị kinh tế cao được người dân hiến tặng cho Nhà nước, là một kỷ lục của TP.HCM. Bên cạnh đó, còn có hình thức khác là những cuộc triển lãm với hiện vật do các nhà sưu tập tư nhân cho mượn. Những lần trưng bày này luôn có hiện vật mới, độc đáo xuất hiện gây bất ngờ ngay cả với người trong giới. Điều này nói lên thực tế, ngoài hai thương hiệu lớn Dương – Hà và Vương Hồng Sển, trong dân gian còn nhiều nhân vật “ẩn dật” khác, với những bộ đồ cổ nếu không quy mô về số lượng thì cũng độc đáo, quý hiếm về chất.

Một phần bộ sưu tập Dương-Hà, gồm 508 tiêu bản được rút từ bộ sưu tập cổ vật đồ sộ, gồm 3.360 hiện vật, với nhiều chất liệu, xuất xứ từ nhiều quốc gia châu Á, châu Âu, có niên đại từ thời Tiền-Sơ đến đầu thế kỷ 20, trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử TP.HCM (số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, Q.1, TP.HCM) từ cuối tháng 12/2012 đến qua Tết Quý Tỵ 2013.

Ông Phạm Hữu Công, đồng thời là ủy viên Hội đồng giám định cổ vật Sở VH,TT&DL TP.HCM nói: “Tôi quen biết nhiều nhà sưu tầm cổ vật tư nhân, nhưng cũng không biết có còn ai sở hữu bộ sưu tập cỡ như bộ Dương – Hà không”. Số lượng các nhà sưu tập tư nhân tại TP.HCM hiện rất đông đảo với nhiều nhánh sưu tầm phong phú, đa dạng về niên đại, chất liệu, xuất xứ. Ngoài Hội Cổ vật TP.HCM với gần 100 thành viên, Chi hội Di sản văn hóa gốm Nam Bộ với gần 70 hội viên, trong đó có nhiều nhân vật tên tuổi, còn có nhiều tay chơi đồ cổ tự do đang hoạt động âm thầm trong dòng chảy riêng của mình.

Trong lúc các nhà sưu tập thận trọng trong việc thành lập bảo tàng tư nhân vì nhiều lý do như thiếu mặt bằng, kinh phí, an ninh…, còn việc hiến tặng cho Nhà nước khối tài sản tích cóp cả đời không phải ai cũng có thể làm được, thì những cái bắt tay giữa Nhà nước với tư nhân là một cách hay mà hai bên cần nghĩ đến thường xuyên. Đó là lối để những di vật của người xưa đến được với nhiều người nay, để hiểu thêm rằng đây không phải là khu vực xa lạ với những câu chuyện khô khan về bao món đồ cũ rích.

Bình gốm Satsuma, Nhật Bản, thế kỷ XIX - XX

Bình gốm Satsuma, Nhật Bản, thế kỷ XIX – XX

Đĩa sứ Nhật Bản, đầu thế kỷ XX

Đĩa sứ Nhật Bản, đầu thế kỷ XX

Đĩa sứ Nhật Bản, thế kỷ XIX - XX

Đĩa sứ Nhật Bản, thế kỷ XIX – XX

Hũ có nắp bằng sứ, Trung Quốc, thế kỷ XIX

Hũ có nắp bằng sứ, Trung Quốc, thế kỷ XIX

Bộ trò chơi đầu hồ gồm bình, que, giá đỡ, trống, chất liệu gỗ, da, tre, đầu thế kỷ XX, Việt Nam

Bộ trò chơi đầu hồ gồm bình, que, giá đỡ, trống, chất liệu gỗ, da, tre, đầu thế kỷ XX, Việt Nam

Khay và hộp bằng ngà, Việt Nam, thế kỷ XIX

Khay và hộp bằng ngà, Việt Nam, thế kỷ XIX

Bài và ảnh: Nguyễn Tiến

Theo TTVHCT

Comments are closed